Thực phẩm chức năng và mỹ phẩm là hai nhóm hàng thường được quảng cáo bằng những lời hứa vượt xa công dụng thật, như chữa khỏi bệnh, trắng da vĩnh viễn hoặc giảm cân thần tốc. Người mua không thể kiểm chứng công dụng tại quầy, nên cách tự bảo vệ thực tế nhất là kiểm tra những gì pháp luật yêu cầu bên bán phải có trước khi quảng cáo và trước khi bán.
Trước tiên, hãy kiểm tra những gì
Việc đầu tiên là yêu cầu xem giấy tờ của sản phẩm: tài liệu chứng minh hợp chuẩn, hợp quy và, với thực phẩm, thông tin công bố sản phẩm theo quy định chuyên ngành. Việc thứ hai là đọc kỹ nhãn và nội dung quảng cáo: quảng cáo nói sản phẩm là thực phẩm hay là thuốc, có hứa hẹn điều trị bệnh hay chỉ hỗ trợ, và có tài liệu nào đi kèm cho những tuyên bố mạnh nhất hay không.
Việc thứ ba là lưu lại toàn bộ quảng cáo đã xem, gồm ảnh chụp màn hình, đường dẫn và hóa đơn mua hàng. Khi sản phẩm không đúng như quảng cáo, đây là chứng cứ để yêu cầu bên bán và bên quảng cáo chịu trách nhiệm.
Quy định đã được đối chiếu nói gì
Điều 19 của Luật Quảng cáo năm 2012 đặt yêu cầu nền cho mọi nội dung quảng cáo: nội dung phải bảo đảm trung thực, chính xác, rõ ràng và không gây thiệt hại cho người sản xuất, kinh doanh và người tiếp nhận quảng cáo. Với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt, yêu cầu về nội dung do Chính phủ quy định riêng.
Điều 20 của luật này quy định điều kiện quảng cáo. Quảng cáo về hoạt động kinh doanh hàng hóa, dịch vụ phải có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Quảng cáo cho sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải có tài liệu chứng minh sự hợp chuẩn, hợp quy theo quy định của pháp luật. Khoản 4 của điều này đặt thêm điều kiện riêng cho nhóm sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt, là nhóm mà thực phẩm chức năng và mỹ phẩm thường thuộc diện phải kiểm tra kỹ khi mua.
Luật An toàn thực phẩm năm 2010, tại Điều 1, đưa quảng cáo và ghi nhãn thực phẩm vào phạm vi điều chỉnh của luật, bên cạnh điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm và trách nhiệm quản lý nhà nước. Điều này có nghĩa là quảng cáo thực phẩm không chỉ chịu Luật Quảng cáo mà còn chịu khung pháp luật về an toàn thực phẩm.
Ở phía người mua, Điều 4 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cho người tiêu dùng quyền được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về sản phẩm và quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại khi sản phẩm, dịch vụ không đúng với quảng cáo, giới thiệu, giao kết hoặc cam kết của bên kinh doanh. Điều 14 buộc tổ chức, cá nhân kinh doanh phải bảo đảm an toàn, đo lường, số lượng, khối lượng, chất lượng và công dụng của sản phẩm đúng với nội dung đã quảng cáo và cam kết, đồng thời phải cảnh báo sản phẩm có khả năng gây mất an toàn và thông báo biện pháp phòng ngừa. Điều 21 yêu cầu cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về chất lượng, công dụng, giá, xuất xứ và thời hạn sử dụng.
Những điểm còn chưa rõ
Thư viện nguồn của dự án chưa tải được toàn văn bản chữ của Luật Quảng cáo năm 2012 và Luật An toàn thực phẩm năm 2010 trong đợt này do máy chủ phân phối tệp chính thức không phản hồi, nên các điều khoản chi tiết về hành vi cấm trong quảng cáo, điều kiện cụ thể cho từng nhóm sản phẩm đặc biệt và hành vi cấm trong an toàn thực phẩm chưa được đối chiếu trên toàn văn. Bài viết không nêu các chi tiết này và không khẳng định mức xử phạt đối với quảng cáo sai sự thật.
Thủ tục cấp phép lưu hành, công bố sản phẩm cho từng loại thực phẩm chức năng và mỹ phẩm thuộc văn bản chuyên ngành y tế, chưa có trong thư viện nguồn.
Khi nào nên tìm hỗ trợ thêm
Nếu bạn đã mua sản phẩm vì tin vào quảng cáo điều trị bệnh và sản phẩm không có công dụng như đã hứa, hãy giữ quảng cáo, hóa đơn và sản phẩm còn lại, gửi yêu cầu bằng văn bản tới bên bán và cân nhắc đề nghị cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng hỗ trợ. Nếu việc dùng sản phẩm ảnh hưởng đến sức khỏe, hãy đi khám và giữ hồ sơ y tế trước khi thương lượng về bồi thường.
Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính tham khảo để hiểu quy định pháp luật, được đối chiếu với văn bản chính thức tại thời điểm đăng và có ghi nguồn kèm theo. Đây không phải là ý kiến tư vấn pháp lý cho một trường hợp cụ thể. Với vụ việc riêng của mình, bạn nên đối chiếu văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan có thẩm quyền.