Người dân có quyền hỏi cơ quan nhà nước và được cung cấp thông tin do cơ quan tạo ra trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ. Quyền này có khung riêng trong Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 09 năm 2026 và thay thế Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Bài viết đối chiếu toàn văn luật mới ở bản Công báo có lớp chữ đã lưu trong thư viện nguồn, nên lần này gắn được số điều và thời hạn trả lời cụ thể. Yêu cầu cung cấp thông tin gửi trước ngày 01 tháng 09 năm 2026 mà chưa được giải quyết thì tiếp tục xử lý theo Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, theo khoản 4 Điều 31 của luật mới.
Trước tiên, hãy kiểm tra những gì
Việc đầu tiên là xác định thông tin cần hỏi đã được công khai hay chưa. Rất nhiều thông tin như văn bản quy phạm pháp luật, thủ tục hành chính, quy hoạch, kế hoạch, báo cáo và kết quả giải quyết công việc thuộc nhóm thông tin phải được công khai theo khoản 1 Điều 17 của luật mới; nếu đã công khai trên cổng thông tin của cơ quan, bạn tiếp cận trực tiếp mà không cần gửi yêu cầu.
Việc thứ hai là xác định đúng cơ quan đang tạo ra hoặc lưu giữ thông tin, vì yêu cầu gửi sai cơ quan sẽ bị chuyển hoặc trả lại. Việc thứ ba là viết yêu cầu cụ thể: thông tin cần cung cấp là gì, thuộc khoảng thời gian nào, hình thức muốn nhận là đọc, sao chép, chụp hay nhận bản điện tử, kèm thông tin liên hệ của người yêu cầu. Yêu cầu càng cụ thể thì cơ quan càng dễ xử lý và bạn càng có căn cứ theo dõi.
Quy định đã được đối chiếu nói gì
Điều 3 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định mọi công dân đều bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin; người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và người ở vùng khó khăn được Nhà nước hỗ trợ khi thực hiện quyền này. Thông tin được cung cấp phải chính xác, đầy đủ; việc cung cấp phải đúng trình tự, thủ tục, kịp thời, minh bạch, thuận lợi cho công dân và đẩy mạnh cung cấp trên môi trường số. Việc hạn chế quyền tiếp cận thông tin phải do luật định trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội hoặc sức khỏe của cộng đồng.
Điều 14 của luật mới xác định thông tin công dân được tiếp cận là thông tin do cơ quan, đơn vị tạo ra hoặc nắm giữ, trừ hai nhóm bị giới hạn. Nhóm thứ nhất là thông tin không được tiếp cận tại Điều 15, gồm thông tin thuộc bí mật nhà nước, thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh, thông tin mà việc cung cấp sẽ gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước hoặc ảnh hưởng quốc phòng, an ninh, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội, cùng bí mật công tác và tài liệu họp nội bộ. Nhóm thứ hai là thông tin được tiếp cận có điều kiện tại Điều 16: thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và bí mật kinh doanh chỉ được tiếp cận khi có sự đồng ý của chủ thể liên quan, trừ trường hợp người đứng đầu cơ quan quyết định cung cấp vì lợi ích công cộng hoặc sức khỏe cộng đồng theo luật.
Theo Điều 24, người yêu cầu có thể gửi yêu cầu trực tiếp tại cơ quan, qua dịch vụ bưu chính hoặc qua mạng Internet, gồm thư điện tử, cổng thông tin điện tử, Cổng dịch vụ công quốc gia và ứng dụng di động do cơ quan công bố; khi đến trụ sở cơ quan, người yêu cầu được dùng điện thoại di động và phương tiện kỹ thuật cá nhân để sao, chụp, tải về văn bản, hồ sơ. Điều 26 ấn định thời hạn: chậm nhất 12 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ, cơ quan phải cung cấp thông tin; nếu cần thêm thời gian để tìm kiếm, tập hợp, sao chép thì được gia hạn tối đa thêm 12 ngày và phải thông báo bằng văn bản trong thời hạn cung cấp. Về chi phí, Điều 25 quy định công dân không phải trả phí, lệ phí, mà chỉ trả chi phí thực tế để in, sao, chụp, gửi thông tin, và một số trường hợp còn được miễn cả khoản này. Cơ quan chỉ được từ chối trong sáu trường hợp tại Điều 27, như thông tin thuộc nhóm không được tiếp cận, thông tin không thuộc trách nhiệm cung cấp, hoặc người yêu cầu không thanh toán chi phí theo quy định, và việc từ chối phải bằng văn bản nêu rõ lý do.
Những điểm cần lưu ý thêm
Hai nội dung luật mới giao văn bản dưới luật quy định chi tiết: trình tự, thủ tục và các mẫu văn bản dùng trong cung cấp thông tin theo yêu cầu do Chính phủ quy định tại khoản 4 Điều 26, và chi tiết về chi phí in, sao, chụp, gửi thông tin do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định tại Điều 25, nên khi áp dụng thực tế cần đọc kèm các văn bản này khi được ban hành. Về chuyển tiếp, ngoài yêu cầu cũ chưa giải quyết tiếp tục xử lý theo luật năm 2016, khoản 3 Điều 31 còn cho cơ quan thời hạn 06 tháng kể từ ngày 01 tháng 09 năm 2026 để công khai các thông tin mới được bổ sung vào danh mục phải công khai mà trước đây chưa phải công khai.
Khi nào nên tìm hỗ trợ thêm
Nếu yêu cầu bị từ chối, hãy đề nghị cơ quan trả lời bằng văn bản nêu rõ lý do và căn cứ, vì văn bản này là cơ sở để bạn khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện theo Điều 13 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026. Khi thông tin cần hỏi liên quan trực tiếp đến quyền lợi đang bị ảnh hưởng có thời hạn, bạn nên ghi rõ tính cấp thiết trong yêu cầu và cân nhắc tìm luật sư để được hướng dẫn song song các kênh bảo vệ quyền lợi khác.
Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính tham khảo để hiểu quy định pháp luật, được đối chiếu với văn bản chính thức tại thời điểm đăng và có ghi nguồn kèm theo. Đây không phải là ý kiến tư vấn pháp lý cho một trường hợp cụ thể. Với vụ việc riêng của mình, bạn nên đối chiếu văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan có thẩm quyền.