Lỗi phổ biến nhất của startup nhỏ là gọi nhân viên là cộng tác viên, ký hợp đồng dịch vụ hoặc trả lương theo ngày để né hợp đồng lao động và bảo hiểm. Pháp luật nhìn vào bản chất quan hệ chứ không nhìn vào tên gọi. Bài viết đối chiếu Bộ luật Lao động 2019 và Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cho hai việc nền: ký hợp đồng lao động và đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Trước tiên, hãy kiểm tra những gì
Việc đầu tiên là xác định đúng bản chất quan hệ: người làm việc có nhận việc làm có trả công, tiền lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của startup hay không. Nếu có đủ các dấu hiệu này, đây là quan hệ lao động dù giấy tờ gọi bằng tên gì. Việc thứ hai là chốt loại hợp đồng và thời gian thử việc trong giới hạn luật định trước khi người lao động bắt đầu làm việc.
Việc thứ ba là chuẩn bị thủ tục bảo hiểm ngay khi ký hợp đồng: xác định tiền lương làm căn cứ đóng, thời điểm bắt đầu đóng và đầu mối làm việc với cơ quan bảo hiểm xã hội. Đừng chờ đến khi có nhân viên thứ năm hay thứ mười mới làm, vì nghĩa vụ gắn với từng người lao động thuộc diện bắt buộc.
Quy định đã được đối chiếu nói gì
Điều 13 của Bộ luật Lao động 2019 định nghĩa hợp đồng lao động là thỏa thuận về việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên, và quy định trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì được coi là hợp đồng lao động. Khoản 2 của điều này yêu cầu trước khi nhận người lao động vào làm việc, người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng lao động.
Điều 20 quy định hai loại hợp đồng lao động là không xác định thời hạn và xác định thời hạn không quá 36 tháng. Về thử việc, Điều 24 cho phép thỏa thuận nội dung thử việc trong hợp đồng lao động hoặc bằng hợp đồng thử việc, không áp dụng thử việc với hợp đồng dưới 01 tháng; Điều 25 giới hạn thử việc một lần với một công việc và ấn định thời gian tối đa theo tính chất công việc, từ 06 ngày làm việc với công việc thông thường đến 180 ngày với công việc quản lý doanh nghiệp.
Điều 2 của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đưa người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên vào đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, kể cả trường hợp thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung hợp đồng lao động. Điều 34 quy định phần đóng hằng tháng của người sử dụng lao động gồm 3 phần trăm vào quỹ ốm đau và thai sản và 14 phần trăm vào quỹ hưu trí và tử tuất, tính trên tiền lương làm căn cứ đóng, với thời hạn đóng chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo khi đóng hằng tháng.
Những điểm còn chưa rõ
Tỷ lệ và cách đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp thuộc luật và văn bản chuyên ngành khác, chưa được mở đọc trong lượt này. Thủ tục đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội lần đầu, cấp sổ và thẻ, cùng mức phạt khi chậm đóng hoặc trốn đóng cũng chưa đối chiếu được điều khoản gốc.
Khi nào nên tìm hỗ trợ thêm
Startup nên làm đúng ngay từ nhân viên đầu tiên: hợp đồng lao động bằng văn bản, bảng lương rõ ràng và đăng ký bảo hiểm đầy đủ. Nếu đã lỡ dùng hợp đồng cộng tác viên cho người làm việc toàn thời gian chịu quản lý, hãy rà soát lại toàn bộ quan hệ đó với luật sư lao động trước khi cơ quan bảo hiểm truy thu, vì chi phí truy đóng và tiền chậm đóng thường lớn hơn chi phí làm đúng từ đầu.
Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính tham khảo để hiểu quy định pháp luật, được đối chiếu với văn bản chính thức tại thời điểm đăng và có ghi nguồn kèm theo. Đây không phải là ý kiến tư vấn pháp lý cho một trường hợp cụ thể. Với vụ việc riêng của mình, bạn nên đối chiếu văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan có thẩm quyền.