Làm việc nhiều năm cho một nơi, nhận lương đều đặn nhưng chưa từng ký hợp đồng lao động và cũng chưa từng được đóng bảo hiểm xã hội là tình trạng không hiếm ở các cơ sở nhỏ. Khi bị cho nghỉ việc hoặc khi đến tuổi hưu, người lao động mới giật mình vì không có giấy tờ gì trong tay. Tin quan trọng là pháp luật không chỉ nhìn vào tờ hợp đồng: quan hệ lao động và nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội được xác định bằng bản chất công việc thực tế.
Trước tiên, hãy kiểm tra những gì
Hãy gom mọi dấu vết của quá trình làm việc: sao kê nhận lương qua tài khoản, phiếu lương, tin nhắn hoặc thư điện tử phân công việc, lịch ca, thẻ ra vào, ảnh chụp tại nơi làm việc và thông tin của đồng nghiệp có thể xác nhận thời gian làm việc của bạn. Tiếp theo, kiểm tra quá trình tham gia bảo hiểm xã hội của chính mình qua ứng dụng hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội để biết giai đoạn nào đã được đóng, giai đoạn nào còn trống. Cũng nên ghi lại mức lương thực nhận qua từng giai đoạn và tên, địa chỉ chính xác của người sử dụng lao động, vì đây là những dữ kiện đầu tiên mà cơ quan giải quyết sẽ hỏi.
Quy định đã được đối chiếu nói gì
Bộ luật Lao động 2019 định nghĩa người lao động là người làm việc cho người sử dụng lao động theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động. Quan hệ lao động là quan hệ xã hội phát sinh trong việc thuê mướn, sử dụng lao động và trả lương giữa người lao động, người sử dụng lao động và các tổ chức, cơ quan có liên quan. Như vậy, yếu tố quyết định là có thỏa thuận làm việc, có trả lương và có sự quản lý, điều hành, chứ không phải tên gọi của giấy tờ hai bên đã ký hay chưa ký.
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 xếp người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Đáng chú ý, luật ghi rõ nhóm này bao gồm cả trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên. Điều này có nghĩa là việc gọi thỏa thuận là hợp đồng cộng tác, hợp đồng khoán việc hay thỏa thuận miệng không tự nó loại bỏ nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội nếu bản chất vẫn là quan hệ lao động.
Những điểm còn chưa rõ
Đợt đối chiếu này mới đọc được nguyên văn phần định nghĩa và đối tượng tham gia. Trình tự cụ thể của hòa giải lao động, thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động cá nhân, thời hiệu yêu cầu giải quyết và cơ chế truy thu bảo hiểm xã hội đối với thời gian đã làm việc nhưng chưa đóng chưa được đối chiếu nguyên văn trong các văn bản đã lưu, nên bài viết không khẳng định chi tiết các bước đó. Mỗi hồ sơ thực tế cũng sẽ phụ thuộc vào chứng cứ chứng minh được thời gian làm việc và mức lương của từng giai đoạn.
Khi nào nên tìm hỗ trợ thêm
Khi người sử dụng lao động phủ nhận hoàn toàn quan hệ lao động, hoặc khi thời gian chưa được đóng bảo hiểm xã hội kéo dài nhiều năm, người lao động nên tìm luật sư lao động hoặc tổ chức công đoàn tại địa phương để được hỗ trợ xây dựng hồ sơ chứng cứ. Đừng chờ đến lúc nghỉ việc một thời gian dài mới bắt đầu thu thập, vì chứng cứ về ca làm việc, tin nhắn phân công và người làm chứng thường mất dần theo thời gian.
Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính tham khảo để hiểu quy định pháp luật, được đối chiếu với văn bản chính thức tại thời điểm đăng và có ghi nguồn kèm theo. Đây không phải là ý kiến tư vấn pháp lý cho một trường hợp cụ thể. Với vụ việc riêng của mình, bạn nên đối chiếu văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan có thẩm quyền.