Nhiều lời mời tham gia bán hàng theo mạng lưới được giới thiệu bằng hứa hẹn thu nhập cao. Có mô hình hợp pháp, và cũng có mô hình lợi dụng hình thức này để thu tiền của người tham gia. Bài viết tóm tắt dấu hiệu nhận diện dựa trên quy định đã đối chiếu trong văn bản nguồn.
Trước tiên, hãy kiểm tra những gì
Việc đầu tiên là yêu cầu doanh nghiệp cho xem giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp, đối chiếu tên doanh nghiệp và phạm vi hàng hóa trên giấy chứng nhận. Tiếp theo, hãy kiểm tra đối tượng kinh doanh có phải là hàng hóa hay không và có thuộc nhóm hàng hóa không được kinh doanh theo phương thức đa cấp hay không.
Hãy đọc kỹ hợp đồng tham gia, kế hoạch trả thưởng và quy tắc hoạt động trước khi ký, gồm mọi khoản tiền phải nộp và cam kết mua hàng. Hãy hỏi rõ thu nhập đến từ việc mua, bán hàng hóa hay từ việc giới thiệu người mới, và lưu lại tài liệu, chứng từ.
Quy định đã được đối chiếu nói gì
Theo khoản 1 Điều 3 của nghị định này, kinh doanh theo phương thức đa cấp là hoạt động sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh, trong đó người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của mình và của những người khác trong mạng lưới. Điều 4 quy định hoạt động này chỉ được thực hiện đối với hàng hóa, và nhóm hàng hóa không được kinh doanh theo phương thức này gồm thuốc, trang thiết bị y tế và sản phẩm nội dung thông tin số.
Điều 6 quy định hoạt động bán hàng đa cấp phải được đăng ký. Theo Điều 7, tổ chức đăng ký phải là doanh nghiệp được thành lập tại Việt Nam, có vốn điều lệ từ 10 tỷ đồng trở lên và phải ký quỹ. Theo khoản 2 Điều 50, tiền ký quỹ tương đương 5% vốn điều lệ nhưng không thấp hơn 10 tỷ đồng. Theo Điều 8, giấy chứng nhận có hiệu lực 05 năm kể từ ngày cấp. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 02 tháng 5 năm 2018 theo Điều 59.
Điều 5 liệt kê các hành vi bị cấm. Doanh nghiệp bị cấm yêu cầu đặt cọc hoặc nộp một khoản tiền nhất định để được ký hợp đồng tham gia, bị cấm yêu cầu mua một số lượng hàng hóa nhất định để được ký hợp đồng, và bị cấm cho người tham gia nhận tiền hoặc lợi ích kinh tế khác từ việc giới thiệu người khác tham gia mà không phải từ việc mua, bán hàng hóa của người được giới thiệu. Doanh nghiệp cũng bị cấm cung cấp thông tin gian dối về kế hoạch trả thưởng, về lợi ích tham gia và về tính năng, công dụng của hàng hóa. Khoản 3 và khoản 4 của điều này cấm kinh doanh, và cấm cá nhân tham gia hoạt động của tổ chức, khi chưa được cấp giấy chứng nhận.
Khoản 2 Điều 48 quy định tổng trị giá hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác trả cho người tham gia trong một năm không được vượt quá 40% doanh thu bán hàng đa cấp trong năm của doanh nghiệp. Điều 47 cho người tham gia quyền trả lại hàng hóa trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận hàng, với điều kiện còn nguyên bao bì, tem, nhãn và kèm hóa đơn; doanh nghiệp phải mua lại và hoàn trả không thấp hơn 90% số tiền đã trả.
Luật Cạnh tranh năm 2018 không có điều khoản riêng về hành vi bị cấm trong kinh doanh theo phương thức đa cấp. Khoản 7 Điều 45 của luật này chỉ quy định các hành vi cạnh tranh không lành mạnh khác bị cấm theo quy định của luật khác, nên dấu hiệu cụ thể trong bài này được lấy từ Nghị định số 40/2018/NĐ-CP.
Những điểm còn chưa rõ
Trang nguồn của hai văn bản trên không in nhãn tình trạng hiệu lực, nên tình trạng còn hiệu lực cần kiểm tra lại trên cơ sở dữ liệu văn bản chính thức trong các đợt rà soát tiếp theo. Mức xử phạt cụ thể với từng hành vi bị cấm chưa được đối chiếu, vì nghị định xử phạt liên quan chưa được đọc trực tiếp. Một số tên cơ quan trong văn bản được ghi theo mô hình tổ chức năm 2018, cần đọc cùng quy định tổ chức hiện hành. Việc kết luận một mô hình cụ thể có lừa đảo hay không thuộc thẩm quyền của cơ quan chức năng và tòa án.
Khi nào nên tìm hỗ trợ thêm
Nếu đã nộp tiền hoặc ký hợp đồng và phát hiện dấu hiệu bị cấm nêu trên, bạn nên giữ hợp đồng, chứng từ nộp tiền và tài liệu giới thiệu, cân nhắc phản ánh tới cơ quan quản lý về cạnh tranh, cơ quan quản lý tại địa phương, hoặc cơ quan công an nếu có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản.
Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính tham khảo để hiểu quy định pháp luật, được đối chiếu với văn bản chính thức tại thời điểm đăng và có ghi nguồn kèm theo. Đây không phải là ý kiến tư vấn pháp lý cho một trường hợp cụ thể. Với vụ việc riêng của mình, bạn nên đối chiếu văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan có thẩm quyền.